با درود و احترام

در موضوعات نکاح و طلاق لازم نیست مشخصات کاملتان را برای من بنویسید اما ذکر ایمیل الزامی است چون تمامی سئوال ها را  فقط از طریق ایمیل جواب می دهم.

وبلاگ شخصی من: http://amirsanjoori.persianblog.ir/

ایمیل:

 amirsanjoori@rocketmail.com

amirsanjoori@gmail.com

*   *   *   *   *   *   *

مقاله ای در حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی ( یکی از تحقیق های دوره کارشناسی خودم)

استاد راهنما: استاد علی شمسی 

پیش گفتار:

از آنجایی که در حقوق موضوعه ایران , به درستی و روشنی در رابطه با "حقوق حاکم بر وبلاگ ها" توضیحی داده نشده است , نگارنده بر اساس تجربیات و فعالیت  شخصی و با الهام از قانون جرائم رایانه ای مصوب 11/11/1388  و با وام گیری از تاریخچه ها و سوابق ارائه شده در اینترنت و منابع شفاهی پراکنده , اقدام به نگارش این سطور نموده است.

امید است این تحقیق , علاوه بر قابلیت طرح در محافل مقطع کارشناسی رشته حقوق, برای انتشار و بازتاب در فضای مجازی نیز مفید بوده و برای دوستان و هم صنفی ها و وبلاگ نویسان دیگری که در محیط مجازی فعال هستند نیز , مفید واقع شود.

هدف اصلی این  تحقیق,آشنایی درست خواننده با قانون جرائم رایانه ای و امکان استنباط و تشخیص تخلفات و جرائم رایانه ای به صورت اعم , و آشنایی با "حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی" به صورت اخص , و همچنین کسب توانایی استنباط منظور قانونگذار از شکل این قانون است. زیرا در حوزه ای که ما در آن تصمیم به تحقیق گرفته ایم , گوناگونی و تنوع مفاهیم و موضوعات و مسائل به حدی زیاد است که به نظر نمی رسد تدوین جملات خشک حقوقی و تعریف مجازات های کیفری  به تنهایی جوابگو باشد.

در این مقاله , ابتدا به بررسی تاریخچه ی اینترنت در ایران و خارج از ایران , سپس تاریخچه وبلاگ در ایران و خارج از ایران و در نهایت به بررسی "حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی در ایران" می پردازیم.

تاریخچه اینترنت

تاریخچه اینترنت در جهان)

 بر اساس اطلاعاتی که از تاریخچه ی به وجود آمدن اینترنت موجود است , این فناوری در اصل محصول جنگ سرد آمریکا و شوروی سابق بوده , همانگونه که همیشه تکنولوژی های بزرگ  محصول اشتهای قدرت های بزرگ برای رسیدن به ابزار های قوی تر برای القاء برتری نظامی نسبت به رقبا بوده اند .

در جریان جنگ سرد و دهه شصت میلادی , یکی از دانشمندان آمریکایی به نام آقای پل باران“Paul Baran”  توانست با استفاده از خطوط مخابراتی ایالات متحده , رایانه های مرکز نظامی پنتاگون را به یکدیگر متصل کند و از آنها برای ارسال و دریافت اطلاعات در مواقع ضروری استفاده نماید.

او اینترنت را به ساختمانی تشبیه می کند(به قول خودش ساختمان کلیسا) که هرکس می تواند سنگی به بنای آن اضافه کند و موجب بزرگ تر شدن و گسترش بیشتر آن بشود.

بسیاری معتقدند آقای باران مخترع اصلی اینترنت است اما آنچه واضح به نظر می رسد این است که او فقط مخترع ابتدایی یک ایده و اجرا کننده یک تکنیک بسیار ساده از این ایده بوده است و نمی توان او را به صورت کامل مخترع اینترنت دانست.

گروه دیگری نیز اعتقاد بر این دارند که شخصی به نام "تیلور" باعث به وجود آمدن اینترنت امروزی از طریق ایجاد کردن شبکه پوشش محلی (LAN) در نقاط مختلف آمریکا بوده است. مدیران LANها نیز اقدام به وصل کردن کامپیوترهای شبکه‌های خود به شبکه‌های بزرگتر کردند و در ادامه پروتوکل اینترنت ARPAnet IP زبان استاندارد حکمفرما برای برقراری ارتباط کامپیوترهای شبکه‌های مختلف به یکدیگر شد.

تاریخ تولد اینترنت به طور رسمی اول سپتامبر ۱۹۶۹ اعلام شده‌است پس می توانیم اول سپتامبر 1969 را رسماً تاریخ شروع سرنوشت ساز عصری بدانیم که یکی از برگترین تحولات تکنولوژیک بشر در آن رقم خورده و خواهد خورد.

تاریخچه اینترنت در ایران)

با توجه به عدم توانایی توده های مردمی در خریداری رایانه و در نتیجه عدم دسترسی همگانی به اینترنت , این تکنولوژی تا اوایل دهه هفتاد خورشیدی تنها در انحصار دولت و شرکت های بزرگ تجاری و موسسات نظامی باقی ماند. بر اساس اطلاعاتی که دانشنامه ویکی پدیا ارائه می دهد , تاریخچه اینترنت در ایران به سال 1371خورشیدی  بر می گردد.

در آن سال  تعداد کمی از دانشگاه‌های ایران، از جمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلان، توسط مرکز  به اینترنت وصل می‌شوند .

یک سال بعد از آن یعنی در سال  1372 هجری شمسی , ایران نیز رسماً به شبکه اینترنت جهانی پیوست. نخستین رایانه‌ای که در ایران به اینترنت متصل شد مرکز تحقیقات فیزیک نظری در ایران بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مرکزهای خدمات اینترنت در ایران است .مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات، بعنوان تنها نهاد ثبت اسامی قلمرو [ir.] در ایران به رسمیت شناخته می‌شود. این قلمرو مشخّصه تعیین شده برای هویّت ایران در فضای اینترنت است.

در سال1373 مؤسسه ندا رایانه تأسیس می‌شود. پس از راه‌اندازی اوّلین بولتن بورد (BBS)، در عرض یک سال نیز اوّلین وب سایت ایرانی داخل ایران را راه‌اندازی می‌کند. همچنین، این مؤسسه روزنامه «همشهری» را به زبان فارسی در اینترنت منتشر می‌کند، که این اوّلین روزنامه رسمی ایرانی در وب محسوب می‌شود. در همین سال به‌دنبال اتصال به اینترنت از طریق ماهواره کانادائی (Cadvision) مؤسسه ندا رایانه فعالیت بازرگانی خود را بعنوان اوّلین شرکت خدمات سرویس اینترنتی (ISP) آغاز می‌کند.

در سال1374 مجلس ایران تأسیس شرکت «امور ارتباطات دیتا» تحت نظر شرکت مخابرات ایران را تصویب می‌کند و مسؤلیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را بطور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار می‌دهد.

در سال1377 پروژه یونیکد در ایران با قرارداد شورای عالی انفورماتیک و همکاری بنیاد دانش و هنر واقع در انگلستان و با نظارت و مدیریت فنّی دانشگاه صنعتی شریف تحت عنوان «فارسی وب» آغاز می‌شود. هدف پروژه این است که با گنجاندن کامل و جامع الفبای فارسی در استاندارد یونیکد، نشر فارسی در کامپیوتر، مخصوصاً اینترنت و وب، استاندارد شود و اصولاً مشکل قلم (فونت)های غیر استاندارد موجود در نرم‌افزارهای ایرانی حل شود.

تاریخچه وبلاگ

تاریخچه وبلاگ در جهان)

 اولین بلاگی که چنین نامی داشت در سال 1994 توسط «دیو وینر» به وجود آمد. اما واژه "وبلاگ" برای اولین بار در سال 1997 توسط «جان بارگر» در سایت robot wisdom به کار برده شد. تعداد وبلاگ‌ها در آغاز بسیار اندک بود، به نحوی که تا سال 1999 تنها 23 وبلاگ وجود داشت. این رقم در اواسط سال 2000 به بیش از 1000 و دو سال بعد به بیش از نیم میلیون رسید. 

محتوای وبلاگ‌های اولیه غالباً شامل: مجموعه‌ای از لینک‌ها و توضیحات متناسب با علاقه نویسنده بود. سپس وبلاگ‌هایی که جنبه دفترچه خاطرات شخصی داشت به وجود آمد و در ادامه نیز شاهد وبلاگ‌هایی تخصصی در زمینه‌های گوناگون همچون: نجوم، روزنامه‌نگاری، مذهبی، سیاسی و... بودیم. 
خریدن بلاگر (بزرگترین سرویس وبلاگی) توسط گوگل (بزرگترین موتور جست‌وجوی اینترنتی) از مهم‌ترین دلایل اهمیت وبلاگ‌ها در جهان امروز است، ضمن این که در حال حاضر هر جا رسانه‌های رسمی مثل: رادیو، تلویزیون، مطبوعات و خبرگزاری‌ها حضور نداشته باشند این وبلاگ‌ها هستند که می‌توانند کار اطلاع رسانی را انجام دهند.

تاریخچه وبلاگ در ایران)

اولین وبلاگ ایرانی در 16 شهریور 1380 خورشیدی توسط فردی به نام "سلمان جریری" ایجاد شد. بعد ها سرویس های وبلاگ نویسی رایگانی وارد عرصه شدند مثل بلاگ اسکای و بلگفا و پرشین بلاگ و ایران بلاگ و... که کاربران می توانند با عضویت در این سرور ها و دریافت فضاهای رایگان , صفحات شخصی خود را راه اندازی و در آنها اقدام به انتشار مطالبی مورد علاقه خودشان کنند.

اکنون دو سرویس دهنده بلاگفا و پرشین بلاگ بزرگترین سرویس های ارائه خدمات به وبلاگ نویسان ایرانی هستند.

حقوق حاکم بر وبلاگ ها در جمهوری اسلامی ایران

از آنجایی که با گسترش اینترنت در ایران , دایره حریم خصوصی شهروندان در معرض  تهدید قرار گرفت , قانونگذار بر آن شد تا برای جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی از اینترنت و همچنین حفظ حقوق شهروندی در کنار حفظ منافع سیاسی نظام جمهوری اسلامی , اقدام به تدوین قانونی کند که به"قانون جرائم رایانه ای" موسوم گردید.

این قانون پس از ماه ها تحقیق و بررسی سر انجام در تاریخ 1388/11/11 به تصویب رسید.

در این قانون اشاره خاصی به "حقوق حاکم بر وبلاگ ها" نشده است و تنها به طور کلی نکاتی پیرامون انتشار اطلاعات محرمانه , اخبار مربوط به حریم خصوصی افراد , نشر اکاذیب و... ذکر شده و مجازات هایی برای این قبیل جرائم و تخلفات وضع گردیده است.

بنا بر این به نظر می رسد "حقوق حاکم بر وبلاگ ها" در ایران به عنوان زیرمجموعه ای از قوانین حاکم بر "تمامی تارنماهای اینترنتی" که وبلاگ ها نیز جزیی از آن هستند قابل طرح و بررسی باشد و فصل پنجم از قانون جرائم رایانه ای(ماده های 18 تا 16) , آنجا که از لزوم احترام به حریم خصوصی افراد و عدم انتشار اخبار و اطلاعات مربوط به آنان اشاره می کند , به موضوع بحث ما نزدیک تر باشد.

در این فصل , قانونگذار اقدام به برشمردن مصادیق هتک حیثیت از طریق اینترنت و رایانه نموده است  و برای هر یک مجازات هایی را تعیین کرده اما به نظر می رسد این فصل با توجه به گذشت زمان , هنوز نیازمند تکمیل و اضافه کردن مصادیق مجرمانه ی دیگری نیز باشد.

همچنین در ماده هجدهم این فصل , قانونگذار با در نظر گرفتن منافع مقامات رسمی و دولتی به طور اخص اقدام به طرح موضوع و برشمردن مصداق جرم و ذکر مجازات کرده است.

از آنجایی که تمام این مصادیق در حوزه ی وبلاگ نویسی نیز قابل طرح و کشف می باشند , این فصل از قانون (به نظر نگارنده) نزدیک ترین فصل آن به موضوع حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی بوده است.

فصل پنجم ـ هتک حیثیت و نشر اکاذیب

 ماده16)هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی،‌ فیلم یا صوت یا تصویر دیگری را تغییر دهد یا تحریف کند و آن را منتشر یا با علم به تغییر یا تحریف منتشر کند، به نحوی که عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

تبصره)چنانچه تغییر یا تحریف به صورت مستهجن باشد، مرتکب به حداکثر هر دو مجازات مقرر محکوم خواهد شد.

ماده17)هرکس به وسیله سیستم های رایانه ای یا مخابراتی صوت یا تصویر یا فیلم خصوصی یا خانوادگی یا اسرار دیگری را بدون رضایت او منتشر کند یا در دسترس دیگران قرار دهد، به نحوی که منجر به ضرر یا عرفاً موجب هتک حیثیت او شود، به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

ماده18)هرکس به قصد اضرار به غیر یا تشویش اذهان عمومی یا مقامات رسمی به وسیله سیستم رایانه یا مخابراتی اکاذیبی را منتشر نماید یا در دسترس دیگران قرار دهد یا با همان مقاصد اعمالی را برخلاف حقیقت، رأساً یا به عنوان نقل قول، به شخص حقیقی یا حقوقی یا مقام‌های رسمی به طور صریح یا تلویحی نسبت دهد، اعم از اینکه از طریق یاد شده به نحوی از انحاء ضرر مادی یا معنوی به دیگری وارد شود یا نشود، افزون بر اعاده حیثیت به حبس از نود و یک روز تا دو سال یا جزای نقدی از پنج تا چهل میلیون ریال یا هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

برای یک وبلاگ نویس , علاوه بر رعایت انصاف و اخلاقیات که لازمه اصلی وبلاگ نویسی است , رعایت مفاد قوانین موضوعه در زمینه های فرهنگی و هنری و رایانه ای و حتی جزایی و کیفری نیز لازم به نظر می رسد.

آگاهی یک وبلاگ نویس نسبت به سه قانون1- کپی رایت 2- قانون مالکیت ادبی و هنری 3- قانون حمایت از مولفین و مصنفین بسیار ضروری و لازم خواهد بود.

در اینجا به اختصار اهم قوانین ذکر شده که ناظر بر حقوق حاکم بر وبلاگ ها هستند , یاد آور می شود:

1-                 قانون کپی رایت : کپی رایت نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده ادبی، علمی و هنری است.این آثار به هر صورت که عرضه شده باشند، در حالی که دارای ماهیتی قابل درک باشند- یعنی دیده،شنیده یا لمس شوند، شامل این حمایت خواهند بود. اگر این اثر یک مقاله، نمایشنامه، ترانه، یک حرکت جدید ، کد HTML یا گرافیک کامپیوتری باشد که قابل ثبت بر کاغذ، نوار کاست، CD یا هارد درایو کامپیوتر باشد هم، شامل قانون کپی رایت میشود. قانون کپی رایت به خالق اثر اجازه میدهد تا از حقوق انحصاری تکثیر، اقتباس در شیوه بیان نو (مانند به فیلم تبدیل کردن یک رمان)، پخش و نمایش عمومی اثر استفاده  کند.

قانون کپی رایت از زمانی که اثری در شکلی ملموس به وجود بیاید، شامل آن اثر میشود. برای مثال، یک ترانه سرای ساکن آمریکا، اشعار خود را نوشته، نام خود را امضا کرده و با گذاشتن نشانه Copyright ©در کنار آن تاکید میکند که نویسنده اشعار است. سپس نوشته هایش را در پاکتی گذاشته و به آدرس خودش پست میکند و این پاکت را دربسته نگه میدارد. درواقع شاهد او تاریخ مهر پست بر پاکت است. حالا او با در دست داشتن این نامه، اثر خود را در دفتر کپی رایت آمریکا به ثبت می رساند تا از هرگونه سوئ استفاده حمایت شود.
گاهی اوقات در یک ثبت کپی رایت به چند تاریخ برمی خوریم برای مثال: "© Copyright 1998, 1999 John Smith." از آنجایی که یک خالق اثر در طول زمان کار خود را تصحیح، تکمیل یا دوباره نویسی میکند، تمام تاریخهای ثبت شده زمان خلق اثر را در دوره

های مختلف مشخص میکنند و نشان دهنده زمان پایان گرفتن کپی رایت نیستند. 

تاریخ انقضای کپی رایت، بر اساس پیمان برن، حداقل شامل طول حیات خالق آن و 50 سال پس از مرگ او است. این مقدار زمان شامل تمام کشورهای عضو در پیمان برن میشود و هر کشور میتواند زمان بیشتری برای قابل اجرا بودن کپی رایت قائل شود اما این زمان نمیتواند از مقدار تعیین شده در پیمان کمتر باشد. گاهی اوقات در طی یک وصیت رسمی حقوق یک اثر به بازماندگان صاحب آن تعلق میگیرد که البته باید به تایید رسمی رسیده باشد.

هرچند در کشورهای مختلف جهان, قانون کپی رایت  , علاوه بر مسئولیت وجدانی , یک مسئولیت قانونی نیز برای فرد کپی بردار قائل شده است , اما متاسفانه در کشور ما این قانون علیرغم اعتباری که در متون حقوقی دارد اما در عمل وجود خارجی ندارد. این به دلیل ضعف شکلی قوانین به همراه ضعف اجرای قوانین در کنار ضعف محکمه های مختص رسیدگی به جرائم رایانه ای است که این سه عامل در کنار هم منجر به یک خلاً بزرگ قانونی در این زمینه شده اند. از آنجایی که عمده اهتمام قانونگذار در جرائم ریانه ای رسیدگی به تخلفات اجتماعی و سیاسی وبلاگ نویسان و کاربران اینترنتی بوده است , صرف وقت و هزیه برای اجرای درست قانون کپی رایت از دید دستگاه قضایی , در عمل کم اهمیت تر قلمداد شده است.

بروز پدیده ای مثل "سرقت ادبی" در فضای مجازی ایران که ناشی از این خلاء بزرگ قانونی است , تا کنون مسائل و مشکلات بسیار زیادی را به وجود آورده است که گاهی دامنه ی این مشکلات به محاکم حقوقی و حتی کیفری نیز کشیده می شود در حالی که ریشه های اصلی این دعاوی و جرائم , عدم پایبندی به قانون کپی رایت می باشد.

2-                قانون جامع حقوق مالکیت ادبی و هنری:

در مقدمه این قانون  به قلم دکتر حمید شهریاری، دبیر شورای عالی اطلاع‌رسانی آمده است:" تصویب قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان در سال 1348 و قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی در 1352 اولین گامهای مؤثر برای حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری صاحبان آثار بوده است. پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی تصویب قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم­افزارهای رایانه­ای به سال 1379 تلاشی بود در راستای ایجاد بستر مناسب برای تولید محتوا و نرم­افزارها تا با پیشگیری از تکثیرهای غیر مجاز آثار رایانه­ای حقوق تولید کنندگان محفوظ بماند و چرخه تولید در این حوزه نیز اقتصادی باشد. همچنین در مواد 62 تا 66 قانون تجارت الکترونیکی ایران به بحث حمایت از حقوق مؤلفان در بستر مبادلات الکترونیکی و حمایت از اسرار تجاری و علائم تجاری اهتمام شد."

دکتر شهریاری تاکید کرده است که تصویب قوانین و مقررات مربوط به حقوق مالکیت ادبی و هنری نتوانست آن گونه که سرعت روزافزون توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات در دنیا ایجاب کرده بود، پا به پای آن توسعه یابد. همواره حرکت کند تصویب قوانین در مقابل حرکت شتابنده توسعه فناوری­های نوین چالشی اصلی در این زمینه بوده است.

در ادامه این مقدمه آمده است:" همگان می‌دانند که شناخت موضوع قانون، مقدم بر تدوین آن و سپس اجرای آن است و قانونگذار هم بدون آن راه به جایی نخواهد برد. دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی به عنوان نهادی تخصصی و سیاستگذار، با استناد به بند دوم و بند پنجم از وظایف قانونی خویش و با آگاهی از نقص قوانین فعلی و عدم وجود قانونی جامع در حوز صیانت از مالکیت فکری و اذعان به رسالت ملی خود در این عرصه و تقاضای روزافزون صاحبان حقوق در صنوف مختلف، از سال 1386 درصدد جبران این خلأ برآمد و آگاهان و موضوع شناسان این عرصه را به یاری طلبید تا گام در راه تدوین لایحه قانون حمایت از مالکیت فکری با تأکید بر آثار ادبی و هنری و حقوق مرتبط با آن بگذارند."

 گفتنی است نسخه اول پیش‌نویس لایحه‌ بین سالهای 83 تا 84 در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در 86 ماده آماده شد. نسخه دوم این پیش‌نویس که در 180 ماده تدوین گشته است، حاصل تلاش کارگروه «نظام حقوقی و مالکیت فکری» دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی در سال‌های 87 تا 89 است که در قالب کتاب عرضه شده است.

 از ویژگی‌ها و امتیازات پیش‌نویس لایحه می‌توان به توسعه در مصادیق آثار مورد حمایت،  رفع نقایص و ابهامات قوانین موجود، توسعه در حقوق مادی و معنوی پدیدآورندگان آثار،  توجه ویژه به قراردادهای نشر،  حمایت گسترده و شفاف از حقوق پدیدآورندگان آثار دیداری ـ شنیداری، اختصاص بخشی مستقل به حقوق مرتبط به منظور حمایت از اجراکنندگان، تولیدکنندگان آثار صوتی و مراکز پخش رادیو ـ تلویزیونی، پیش‌بینی ضمانت اجراهای قوی مدنی، کیفری، اداری و گمرکی جهت جلوگیری از نقض حقوق پدیدآورندگان، انطباق کامل با مقررات بین المللی همچون تریپس (Trips) که ایران درصدد الحاق به آن است،  افزایش مدت حمایت از پدیدآورندگان،  توجه ویژه به تحولات ناشی از فناوری‌های جدید همچون حمایت از پایگاه‌های داده و آثار تولید شده توسط رایانه، بومی‌سازی قانون با عنایت به مبانی فقهی و حقوقی کشور و  استفاده حداکثری از حق رزورهایی که مقررات بین‌المللی برای کشورهای در حال توسعه در نظر گرفته‌اند، از جمله توسعه در استثناءات حقوق مادی به منظور اهداف آموزشی و پژوهشی اشاره کرد.

3-        قانون حمایت از مولفین و مصنفین:در این قانون که در چهار فصل تنظیم شده است , ضمن به رسمیت شناختن حق مولفین و مصنفین , نشر و چاپ اثر هنری (به هر نحو) را ضامن ایجاد حق اولیه برای خالق آن دانسته است. همینجا می توانیم وارد مبحث وبلاگ نویسی نیز بشویم چون انتشار یک متن یا عکس یا نقاشی یا داستان یا... در وبلاگ نیز از مصادیق" نشر" به حساب می آید.

در ماده دوم این قانون (فصل اول) , آمده است:

ماده 2- اثرهای مورد حمايت اين قانون به شرح زير است:
1-کتاب و جزوه و رسال و نمايشنامه و هر نوشته ديگر علمی و فنی و ادبی و هنری.
2-شعر و ترانه و سرود و تصنيف که به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد.
3-اثر سمعی و بصری به منظور اجرا در صحنه های نمايش يا پرده سينما يا پخش از راديو يا تلويزيون که به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد.
4-اثر موسيقی که به هر ترتيب و روش نوشته يا ضبط يا نشر شده باشد.
5-نقاشی و تصوير و طرح و نقش و نقشه جغرافيايی ابتکاری و نوشته ها و خطهای تزئينی و هرگونه اثر تزئينی واثر تجسمی که به هر طريق و روش به صورت ساده يا ترکيبی به وجود آمده باشد.
6-هرگونه پيکره (مجسمه).
7-اثر معماری از قبيل طرح و نقشه ساختمان
8-اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پديد آمده باشد.
9-اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی يا صنعتی و نقشه قالی و گليم.
10-اثر ابتکاری که برپايه فرهنگ عامه (فولکلور) يا ميراث فرهنگی و هنر ملی پديد آمده باشد.
11-اثر فنی که جنبه ابداع و ابتکار داشته باشد.
12-هرگونه اثر مبتکرانه ديگر که از ترکيب چند اثر از اثرهای نامبرده در اين فصل پديد آمده باشد.

سخن آخر:

هرچند این مقاله , به خاطر جوان بودن مبحث حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی , آنچنان پر بار به نظر نمی رسد و هرچند حقوق حاکم بر وبلاگ های ادبی در اساس , بسیار نزدیک و شبیه به "قانون جرائم رایانه ای" مصوب11/11/88 می باشد , با این حال امید می رود این تحقیق توانسته باشد تا حدودی نسبت به روشنگری وبلاگ نویسان نسبت به حقوق خود و حقوق خوانندگان وبلاگ ها مفید بوده باشد.

این تحقیق بر اساس نظریات شخصی نگارنده و تجربیات 5 سال وبلاگ نویسی وی , و با بهره گیری و اقتباس مفهومی از مجموع مقالات و مبحث های مرتبط با موضوع در اینترنت بدون توانایی ذکر یک نشانی خاص برای منبع  و همچنین  در پاره ای موارد ,با کپی برداری مستقیم از نص قوانین موضوعه تهیه شده است.

امیر سنجوری